του Άγγελου Βλάχου
Aπρίλης 2026
Σύσσωμη η Ομάδα της Φιλομυθίας μας συνδεθήκαμε με αφορμή τη συζήτηση επί του Αλκμεωνίδους Αλκιβιάδη της τελευταίας ίσως από τις εμβληματικές προσωπικότητες που κυβέρνησαν την ένδοξη Αθήνα του 5ου αιώνα, αυτήν του Ολύμπιου Περικλέους. Μιας Αθήνας εν τέλει εξουθενωμένης από τους πολέμους-πρωτίστως τον τριαντακονταετή Πελοποννησιακό- οι οποίοι τόσο εύστοχα και σοφά μας παραδίδονται από τον την αυθεντία του είδους Θουκιδίδη (ο συγγραφέας, μαθαίνουμε, ήταν δεινός μελετητής του).
Ταξιδέψαμε πίσω στην ατμόσφαιρα και την εποχή του «Περικλέους Επτάφιου», του παγκοσμίως διάσημου αποσπάσματος από το έργο «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» του αρχαίου Αθηναίου ιστορικού Θουκυδίδη (Βιβλίο Β’, κεφάλαια 35-46). Πρόκειται για τον λόγο που εκφώνησε ο ηγέτης της Αθήνας, Περικλής, τον χειμώνα του 431-430 π.Χ. προς τιμήν των πρώτων νεκρών του πολέμου έναντι της Σπάρτης. Το κείμενο αποτελεί έναν διαχρονικό, παγκόσμιο ύμνο στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, την ελευθερία, την ισονομία και το ελληνικό πνεύμα.
Στο ιστορικό διήγημα του Άγγελου Βλάχου η Αθήνα του 5ου αιώνα δε φαντάζει μόνο μέσα το απαράμιλλο ιδεώδες της τέχνης και του πολιτισμού, αλλά είναι ταυτόχρονα η πόλη των Αθηναίων που ανταγωνίζονται, μνησικακούν και φθονούν.
Επιχειρήσαμε να σκιαγραφήσουμε τον ωραιοπαθή Αλκιβιάδη μέσα από την πένα του συγγραφέως: διαφαίνεται η περίπτωση ενός φιλόδοξου και χαρισματικού νέου, ωστόσο, ταυτόχρονα ασταθούς, απρόβλεπτου, εγωπαθούς, παρορμητικού και συχνά ασεβούς. Μοιραία καταλήξαμε να τον συγκρίναμε με τον Ιουλιανό του Gore Vidal που διαβάσαμε πέρσι, έναν ακόμα ηγέτη-αυτοκράτορα της μεθύστερης ρωμαικής αυτοκρατορίας, εξίσου παρορμητικό και φιλόδοξο, ωστόσο παρασάγγας εσωτερικότερο και πιο καλλιεργημένο, ως εκ τούτου πολύ ελκυστικότερο. Κοινός τόπος αμφοτέρων η Ύβρις με την αρχαιοπρεπή έννοια: η περιφρόνηση των κοσμικών νόμων που διέπουν τη φύση, η υπέρβαση των ορίων και της καθεστηκυίας τάξης. Και στις δύο περιπτώσεις οι ήρωες στρατηγοί έχουν τραγικό τέλος-παρανάλωμα στην «φωτιά» των μεγαλομανιακών τους επιδιώξεων κατά το «Ύβρις-Άτη-Νέμεση», όπου η Άτη ήταν η πνευματική τύφλωση την οποίαν οι θεοί επέβαλλαν σε όσους διέπρταταν Ύβρη και η Νέμεση η προσήκουσα σκληρή τιμωρία: ο άνθρωπος που θα μπορούσε να είχε αλλάξει την ιστορία της Ελλάδας, πέθανε εξόριστος, προδομένος και μόνος, μακριά από την πόλη που τον λάτρεψε και τον μίσησε όσο κανέναν άλλον.
Ένα βιβλίο γύρω από τον Πελοποννησιακό πόλεμο και τις σαρωτικές συνέπειές του δε μπορεί παρά να είναι σύγχρονο για τον σημερινό «φλεγόμενο» πλανήτη-Γη.
Διαβάσαμε και αποθησαυρίσαμε σχετικά:
«…Η ειρήνη κι η ευτυχία δίνουν στις πολιτείες και στους ανθρώπους αγαθή διάθεση και καλωσύνη γιατί δεν έχουν να υποταχτούν σε σκληρές ανάγκες. Αλλ’ όταν έρθει ο πόλεμος να καταστρέψει την ηρεμία της καθημερινής ζωής, αλλ’ όταν έρθει και γίνεται αυτός καθημερινός σύντροφος της συμφοράς, δάσκαλος της κακίας και της βίας, οι άνθρψποι ερεθίζονται και αγριεύουν. Μέσα στις πόλεις βασιλεύουν η έχθρα και το πάθος και τα κόμματα συναγωνίζονται στο ψέμα, στην απάτη, στο κακούργημα….η κατάπτωση κάθε ηθικής, η στρέβλωση κάθε αξίας. Ο πόλεμος αλλάζει και στις λέξεις ακόμα την έννοιά τους. Αλλ’ αυτός ο πόλεμος έκανε κάτι χειρότερο. Μπήκε βαθιά μεσ’ στην ψυχή του καθενός. Οι άνθρωποι έγιναν επινοητικοί σε αγριότητες και σε βασανιστήρια κι η φαντασία τους έγινε καμίνι που το φούσκωσε και το κόρωνε το πάθος. H φωτιά του κάθε σπιτιού δεν έκαιγε πια για εφέστιους θεούς αλλά για το μίσος. Όρκοι, σπονδές, συνθήκες και υποσχέσεις, έγιναν σκουπίδια που τα σκόρπιζε ο καθένας στους πέντε ανέμους…»
Λεξιλόγιο:
- Το άγος = στην αρχαιότητα σήμαινε το μίασμα, την κατάρα ή μια πράξη τόσο ανόσια που προκαλεί την οργή των θεών . Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως στη λόγια γλώσσα για να περιγράψει μια πράξη που προκαλεί αποτροπιασμό, ντροπή ή «κηλιδώνει» την τιμή ενός συνόλου .
- Το Κυλώνειον Άγος = ιεροσυλία που διέπραξαν οι Αθηναίοι κατά τη διάρκεια της καταστολής του πραξικοπήματος του Κύλωνα γύρω στο 632 π.Χ.
- Η Κνίδος = μια από τις σημαντικότερες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Καρίας στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία
- Δίβουλος = ο αναποφάσιστος άνθρωπος, αυτός που έχει δύο γνώμες ή σκέψεις και αμφιταλαντεύεται συνεχώς
- Θεοπρόπος = αυτός που προλέγει τα μελλούμενα με θεϊκή φώτιση, ο μάντης, ο προφήτης, ο επίσημος απεσταλμένος σε ένα μαντείο.
- Ιεροπρόπος = Αυτός που ταιριάζει σε ιερά πράγματα, πρόσωπα, που έχει τη σοβαρότητα, την ευπρέπεια και το κύρος που αρμόζει σε ιεροτελεστίες, ναούς ή εκκλησιαστικά πρόσωπα.
- Μανιωμένος = αυτός που βρίσκεται σε κατάσταση μανίας, έξαλλης οργής ή ακράτητου
- Ο Πυρσός της Μουνιχίας = συνδέεται άμεσα με την Αρτέμιδα Μουνιχία, τη λατρεία της στον ομώνυμο λόφο του Πειραιά (σημερινή Καστέλλα) και τις αρχαίες επικοινωνιακές και θρησκευτικές παραδόσεις της περιοχής.
- Η Ειλειθυία (ή Ειλήθυια) = δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας που προστάτευε τη γέννηση και τους πόνους του τοκετού.
- Ψιλοί (πληθυντικός του «ψιλός») = στον αρχαίο ελληνικό στρατό, οι ελαφρά οπλισμένοι στρατιώτες.
- Ηλιαστής = στην αρχαία Ελλάδα (κυρίως στην Αθήνα) δικαστής, μέλος του λαϊκού δικαστηρίου της Ηλιαίας ( το κυριότερο και μεγαλύτερο λαϊκό δικαστήριο ενόρκων στην Αρχαία Αθήνα).
- Φαρδιόπρωρα πλοία (πλοία με φαρδιά πλώρη) = σκάφη σχεδιασμένα με αυξημένο πλάτος στο μπροστινό τους μέρος. Ναυπηγικός σχεδιασμός που εξυπηρετεί συγκεκριμένες επιχειρησιακές ανάγκες, προσφέροντας ξεκάθαρα πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα ανάλογα με τη χρήση του σκάφους.
- Χαμηλοθάλασσα πλοία = πλοία ρηχού βυθίσματος, με κύριο χαρακτηριστικό τη μικρή κατακόρυφη απόσταση μεταξύ της ισάλου γραμμής και του χαμηλότερου σημείου της καρίνας τους.
